Doanh nghiệp kiểm soát nội bộ tốt có mức độ vi phạm pháp luật thấp hơn

Các doanh nghiệp (DN) cùng ngành hoặc cùng địa bàn có thể đồng thuận thực hiện cơ chế không hối lộ. Tuy nhiên, để thực hiện việc này đòi hỏi nỗ lực và cam kết lớn từ các DN dẫn đầu ngành hoặc địa bàn và cũng cần sự lãnh đạo mạnh mẽ của các hiệp hội DN và các cơ quan Nhà nước.

Đây là khuyến nghị được nhóm nghiên cứu đưa ra tại hội thảo tham vấn “Áp dụng cơ chế kiểm soát nội bộ và bộ quy tắc ứng xử tại các DN Việt Nam: Các phát hiện chính và một số khuyến nghị”, do Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa phối hợp với Đại sứ quán Anh tổ chức.

Kết quả khảo sát cho thấy 1/3 DN (34%) thừa nhận có vi phạm các quy định trong giai đoạn 2017-2018. Các vi phạm có thể là chậm thu hoặc nộp thuế, vi phạm hành chính, vi phạm dân sự hoặc hình sự… Tỉ lệ vi phạm cao này cho thấy một vấn đề nghiêm trọng trong việc tuân thủ quy định pháp luật của các DN ở Việt Nam. Theo ý kiến của DN, một lý do quan trọng của việc không tuân thủ này là mức độ chậm thay đổi của hệ thống luật pháp.

Tỉ lệ DN cho rằng các văn bản hướng dẫn quản lý hoạt động kinh doanh rất rõ ràng, dễ tiếp cận chỉ chiếm 39%, việc thực thi pháp luật về hoạt động kinh doanh là nhất quán và minh bạch chiếm 44% và các thủ tục hành chính đơn giản, minh bạch chiếm 29%.

DN kiểm soát nội bộ tốt sẽ góp phần phòng, chống tham nhũng hiệu quả. 

Gần 57% DN khảo sát đồng ý rằng việc chi trả các chi phí không chính thức mang lại kết quả tốt hơn khi làm việc với cán bộ công chức, trong khi tỷ lệ phản đối chỉ là 11% và 32% DN không có ý kiến.

Để giải thích hay biện minh cho việc này, các DN đã đưa ra một số thách thức để đảm bảo việc tuân thủ các quy định pháp luật như gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định hoặc do các quy định pháp luật có sự chồng chéo, mâu thuẫn và thay đổi thường xuyên trong khi bản thân DN lại thiếu nhân lực chuyên trách để cập nhật, theo dõi sự thay đổi đó.

Nghiên cứu đã cho thấy các DN ở Việt Nam đang có nguy cơ không tuân thủ các quy định và các chính sách của chính DN khá cao. Việc chi trả các chi phí không chính thức cho cán bộ công chức vẫn là biện pháp phổ biến để đạt được các quyết định hành chính và dịch vụ công. Rủi ro không tuân thủ cũng hiện hữu trong các giao dịch với đối tác kinh doanh, đáng chú ý là trong hoạt động mua sắm, bán hàng và vay vốn.

Đáng quan tâm, kết quả nghiên cứu cho thấy, các tập đoàn đa quốc gia tuân thủ pháp luật cao nhất so với DN Nhà nước và DN tư nhân, đồng thời các DN này cũng tỷ lệ chi trả chi phí không chính thức thấp nhất (1,7%). Các DN tư nhân nhỏ có thiên hướng yếu nhất trong cả 5 yếu tố của kiểm soát nội bộ và dễ vi phạm pháp luật nhất. Tuy nhiên, DN Nhà nước lớn thường xuyên tuyển dụng nhân sự dựa trên quan hệ nhất nên dễ dẫn đến xung đột lợi ích và năng lực cán bộ không cao.

Theo nhóm nghiên cứu, kết quả khảo sát cho thấy các DN có hệ thống kiểm soát nội bộ tốt hơn sẽ có mức độ vi phạm pháp luật thấp hơn. “Các DN cùng ngành hoặc cùng địa bàn có thể đồng thuận thực hiện cơ chế không hối lộ. Tuy nhiên, để thực hiện việc này đòi hỏi nỗ lực và cam kết lớn từ các DN dẫn đầu ngành hoặc địa bàn và cũng cần sự lãnh đạo mạnh mẽ của các hiệp hội DN và các cơ quan Nhà nước”, nhóm nghiên cứu khuyến nghị.

TS Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam cho rằng, Việt Nam đang đối mặt với tham nhũng, tham ô tài sản và bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh.

Hiện các Cty có quy mô lớn đã có Ban kiểm soát, nhưng nhiều nơi hoạt động hình thức, phụ thuộc khá lớn vào hội đồng quản trị và ban điều hành. Các báo cáo vi phạm trong thời gian qua cho thấy, hầu hết các vụ việc xảy ra do khả năng điều hành và quản trị kém. Với DN nhỏ, do thiếu nguồn lực tài chính, nên còn thờ ơ chưa thiết lập bộ phận kiểm soát rủi ro, nội bộ.

Còn theo Phó Vụ trưởng Vụ pháp chế, Thanh tra Chính phủ Nguyễn Tuấn Anh, cách đây khoảng 5 – 6 năm, chúng ta cũng từng nhấn mạnh đến cơ chế kiểm soát nội bộ, quy tắc ứng xử trong DN. Nhưng đến nay, kết quả khảo sát vẫn chưa có chuyển biến lớn? Vậy từ trước đến nay DN đã làm chưa, nếu đã làm thì cách làm chưa phát huy hiệu quả, tạo chuyển biến. Các khuyến nghị đưa ra vẫn nhìn từ góc độ nhận thức nhiều hơn.

Còn theo PGS.TS Nguyễn Văn Thắng, ĐH Kinh tế quốc dân, Trưởng nhóm nghiên cứu thì cho rằng, một Chính phủ liêm chính sẽ không thể thực hiện có hiệu quả nếu không có sự đồng hành của cộng đồng DN liêm chính.

Phương Thảo (phapluatxahoi)

Rate this post